In het kort
Het tijdig herkennen dat een cliënt een ander zorgprofiel nodig heeft, blijft een grote uitdaging in de langdurige zorg. De vraag naar herindicaties neemt toe, vooral bij ouderen met dementie en mensen met chronische aandoeningen. Met behulp van AI kunnen zorgorganisaties veranderingen in zorgzwaarte en zorgprofielen eerder signaleren en onderbouwd, efficiënt en passend handelen.
Een grote uitdaging voor zorgorganisaties is het tijdig signaleren dat een cliënt naar een ander zorgprofiel moet. Vaak gebeurt dit pas als de situatie al sterk veranderd is en een herindicatie onvermijdelijk wordt. AI en data-analyse maken het mogelijk om deze verschuivingen vroegtijdig te voorspellen.
De Nederlandse langdurige zorg is complex en sterk gereguleerd. Om de zorg die mensen nodig hebben goed te organiseren en te financieren, maakt de Wet langdurige zorg (Wlz) gebruik van zorgprofielen. Deze profielen beschrijven de aard, intensiteit en omvang van de benodigde zorg. Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) ontvingen in 2023 ruim 370.000 mensen zorg op basis van een Wlz-indicatie, vooral binnen de verpleging & verzorging en de gehandicaptenzorg.
In dit artikel ontdek je wat zorgprofielen zijn, welke subprofielen er bestaan, hoe ze worden vastgesteld en hoe zorgorganisaties hier in de praktijk mee werken. Ook laten we zien hoe kunstmatige intelligentie (AI) steeds vaker wordt ingezet om tijdig signalen te geven die kunnen leiden tot een herindicatie – en welke voordelen dat oplevert.
Wat is een zorgprofiel?
Een zorgprofiel is een landelijke indeling die beschrijft hoeveel en welke zorg iemand nodig heeft. Zorgprofielen zijn de basis voor:
- Bekostiging: hoeveel budget een zorgorganisatie ontvangt.
- Planning: hoeveel personeel en faciliteiten nodig zijn.
- Transparantie: duidelijkheid voor cliënten en hun familie over welke zorg zij mogen verwachten.
Het profiel wordt vastgesteld door het CIZ (Centrum Indicatiestelling Zorg) op basis van medische gegevens en gesprekken. Wanneer de zorgvraag van een cliënt verandert, moet dit profiel worden herzien via een herindicatie.
Tot 2015 werd gewerkt met zorgzwaartepakketten (ZZP’s). Deze waren vaak complex en sloten onvoldoende aan bij de praktijk. Daarom zijn ze vervangen door zorgprofielen, die meer flexibiliteit en duidelijkheid bieden. Waar ZZP’s vooral financieel-technisch waren, leggen zorgprofielen de nadruk op de inhoud van de zorgbehoefte, wat herindicaties beter onderbouwd en cliëntgerichter maakt.
Inleiding: waarom herindicaties cruciaal zijn
Het nut en gebruik van zorgprofielen
Zorgprofielen zijn niet alleen een administratieve indeling, maar hebben een duidelijke functie in het organiseren van de langdurige zorg. Ze bestaan om uniformiteit en duidelijkheid te scheppen: voor cliënten en hun familie is meteen inzichtelijk welke zorg ze mogen verwachten, en voor zorgkantoren en verzekeraars vormt het profiel de basis voor financiering. Voor zorginstellingen hebben zorgprofielen belangrijke implicaties. Het aantal cliënten in een bepaald profiel bepaalt immers de hoeveelheid beschikbare middelen, het type personeel dat nodig is (bijvoorbeeld meer verpleegkundigen bij 6VV dan bij 4VV) en de inrichting van de zorglocatie. Wanneer cliënten achteruitgaan of juist verbeteren, moet het profiel worden aangepast. Een herindicatie is dan nodig om de zorgvraag en financiering weer in balans te brengen.
Zonder tijdige herindicaties lopen organisaties het risico dat de zorg niet meer aansluit: er kan onderfinanciering ontstaan, of juist een inefficiënt gebruik van capaciteit. Daarom is goed inzicht in profielverschuivingen essentieel voor kwaliteit, planning en financiële duurzaamheid.
Het belang van juiste en tijdige herindicaties
Een juiste indicatie of herindicatie bepaalt welke vergoeding de organisatie ontvangt vanuit de Wlz, en daarmee welke middelen beschikbaar zijn. Denk aan personeel, huisvesting en hulpmiddelen. Wordt een cliënt te laag ingeschaald, dan dreigt onderfinanciering en overbelasting van teams. Een te zware inschaling veroorzaakt juist onnodige druk op budgetten.
Tijdige herindicatie voorkomt beide scenario’s: de cliënt krijgt passende zorg en de organisatie blijft financieel stabiel. Steeds meer zorgorganisaties zetten data-analyse en AI in om deze beslissingen te ondersteunen. Door continu te monitoren hoe de zorgbehoefte zich ontwikkelt, kunnen zij eerder signaleren dat een herindicatie nodig is, nog voordat de situatie acuut verandert.
Welke zorgprofielen zijn er?
Er zijn vijf hoofdgroepen zorgprofielen, die elk weer zijn onderverdeeld in subprofielen. Hieronder vind je een volledig overzicht.
1. Verpleging & Verzorging (VV)
Voor cliënten met lichamelijke beperkingen of dementie.
4VV – Beschermd wonen met intensieve begeleiding en verzorging
Cliënten die intensieve dagelijkse zorg en begeleiding nodig hebben, vaak in een intramurale setting.
5VV – Beschermd wonen met intensieve dementiezorg
Voor mensen met vergevorderde dementie die 24-uurszorg, begeleiding en toezicht nodig hebben.
6VV – Beschermd wonen met intensieve verzorging en verpleging
Cliënten die volledig afhankelijk zijn van verpleegkundige zorg en medische begeleiding.
7VV – Beschermd wonen met zeer intensieve zorg, nadruk begeleiding
Voor mensen met specifieke aandoeningen die zeer intensieve begeleiding en toezicht vereisen.
8VV – Beschermd wonen met zeer intensieve zorg, nadruk verzorging/verpleging
Cliënten met een zeer zware zorgvraag die 24-uurs verpleegkundige zorg nodig hebben.
9bVV – Herstelgerichte behandeling met verpleging en verzorging
Cliënten die tijdelijk intramuraal verblijven voor herstelgerichte zorg en behandeling.
2. Verstandelijk gehandicaptenzorg (VG)
Voor mensen met een verstandelijke beperking.
3VG – Wonen met begeleiding en verzorging
Cliënten die lichte verzorging en regelmatige begeleiding nodig hebben.
4VG – Wonen met intensieve begeleiding en verzorging
Dagelijkse ondersteuning bij persoonlijke verzorging en dagstructuur.
5VG – Wonen met intensieve begeleiding en intensieve verzorging
Cliënten die niet zelfstandig kunnen wonen en intensieve zorg en toezicht nodig hebben.
6VG – Wonen met intensieve begeleiding, verzorging en gedragsregulering
Voor cliënten met verstandelijke beperking en bijkomende gedragsproblemen.
7VG – Beschermd wonen met zeer intensieve begeleiding, verzorging en gedragsregulering
Cliënten met complexe gedragsproblematiek die een hoog niveau van toezicht en structuur vragen.
8VG – Wonen met begeleiding, volledige verzorging en verpleging
Voor mensen met een verstandelijke beperking die volledig afhankelijk zijn van zorg.
3. Licht verstandelijk gehandicapt (LVG)
Voor cliënten met een licht verstandelijke beperking, vaak met gedragsproblemen.
1LVG – Wonen met enige behandeling en begeleiding ((18 tot 23 jaar)
Basisbehandeling en begeleiding voor jongvolwassenen die ondersteuning nodig hebben in zelfstandigheid.
2LVG – Wonen met behandeling en begeleiding (18 tot 23 jaar)
Intensievere begeleiding gericht op gedragsontwikkeling en zelfredzaamheid.
3LVG – Wonen met intensieve behandeling en begeleiding (kleine groep) (18 tot 23 jaar)
Behandeling en begeleiding in een kleinschalige woonvorm, met nadruk op gedragsinterventies.
4LVG – Wonen met zeer intensieve behandeling en begeleiding (18 tot 23 jaar)
Cliënten met ernstige gedragsproblemen die dagelijks intensieve ondersteuning nodig hebben.
5LVG – Besloten wonen met zeer intensieve behandeling en begeleiding (18 tot 23 jaar)
Voor jongeren waarbij veiligheid en structuur centraal staan door ernstige gedragsproblematiek.
1SGLVG – Wonen in SGLVG-behandelcentrum
Specialistische klinische behandeling voor cliënten met een zeer complexe zorgvraag.
4. Lichamelijk gehandicapt (LG)
Voor mensen met een lichamelijke beperking, vaak vanaf jonge leeftijd.
2LG – Wonen met begeleiding en enige verzorging
Lichte ondersteuning bij persoonlijke verzorging en begeleiding in dagelijkse activiteiten.
4LG – Wonen met begeleiding en verzorging
Dagelijkse verzorging en begeleiding bij ADL (algemene dagelijkse levensverrichtingen).
5LG – Wonen met begeleiding en intensieve verzorging
Cliënten die structurele intensieve zorg en begeleiding nodig hebben.
6LG – Wonen met intensieve begeleiding en verzorging
Voor cliënten die grotendeels afhankelijk zijn van zorgverleners.
7LG – Wonen met zeer intensieve begeleiding en verzorging
Cliënten die 24-uurszorg nodig hebben vanwege een zeer zware lichamelijke beperking.
5. Zintuiglijk gehandicapt (ZG)
Voor mensen met ernstige auditieve of visuele beperkingen.
2ZGaud – Auditief: intensieve begeleiding en verzorging
Cliënten met ernstige gehoorbeperkingen die intensieve ondersteuning nodig hebben.
3ZGaud – Auditief: intensieve begeleiding en intensieve verzorging
Voor cliënten met doofheid of doofblindheid die dagelijks uitgebreide zorg vereisen.
4ZGaud – Auditief: intensieve begeleiding en enige verzorging
Lichtere variant, met nadruk op communicatie en participatieondersteuning.
2ZGvis – Visueel: begeleiding en enige verzorging
Voor mensen met ernstige visuele beperkingen die lichte hulp en begeleiding nodig hebben.
3ZGvis – Visueel: intensieve begeleiding en verzorging
Dagelijkse ondersteuning bij oriëntatie, mobiliteit en persoonlijke verzorging.
4ZGvis – Visueel: intensieve begeleiding en intensieve verzorging
Voor cliënten met volledige blindheid of zeer zware visuele beperkingen.
5ZGvis – Visueel: zeer intensieve begeleiding en verzorging
Cliënten die vrijwel volledig afhankelijk zijn van begeleiding en verzorging in een beschermde woonvorm.
6. GGZ (langdurig verblijf & GGZ Wonen)
Voor mensen met een psychische stoornis die blijvend 24-uurszorg nodig hebben.
3bGGZ-B – Voortgezet verblijf met intensieve begeleiding
Voor cliënten die langdurig intensieve begeleiding nodig hebben, vaak na behandeling.
4bGGZ-B – Voortgezet verblijf met intensieve begeleiding en verzorging
Cliënten met psychische problematiek die naast begeleiding ook dagelijkse verzorging vereisen.
5bGGZ-B – Voortgezet verblijf met intensieve begeleiding en gedragsregulering
Voor cliënten met gedragsproblemen die extra structuur en toezicht nodig hebben.
6bGGZ-B – Voortgezet verblijf met intensieve begeleiding en intensieve verzorging/verpleging
Cliënten die naast psychische zorg ook verpleegkundige zorg nodig hebben.
7bGGZ-B – Beveiligd voortgezet verblijf met zeer intensieve begeleiding
Voor cliënten waarbij veiligheid en toezicht een cruciale rol spelen.
GGZ Wonen 1
Intensieve begeleiding.
GGZ Wonen 2
Intensieve begeleiding en verzorging.
GGZ Wonen 3
Intensieve begeleiding en gedragsregulering.
GGZ Wonen 4
Intensieve begeleiding, verzorging en verpleging.
GGZ Wonen 5
Beveiligd wonen met zeer intensieve begeleiding.
Elk profiel kent specifieke zorgzwaarte en begeleidingsvormen. Binnen die structuur vindt de herindicatie plaats: het verschuiven van de ene categorie naar een andere op basis van actuele zorgbehoefte.
Verschuivingen in zorgprofielen voorspellen
In de praktijk wordt een herindicatie vaak pas aangevraagd als de zorgvraag duidelijk is toegenomen. Het gevolg: een cliënt ontvangt tijdelijk zorg die niet helemaal aansluit, en de organisatie werkt met een onjuiste vergoeding en middelenverdeling. Dat kan leiden tot onderfinanciering, te weinig personeel of hulpmiddelen, en zelfs tot kwaliteitsverlies in de zorg. Het omgekeerde – een te zwaar profiel – kan leiden tot onnodige druk op budgetten en inefficiënt gebruik van capaciteit.
Het vroegtijdig herkennen van verschuivingen voorkomt dit. Hier ligt de kracht van AI: systemen die patronen herkennen, trends signaleren en voorspellingen doen over welke cliënten waarschijnlijk een herindicatie nodig hebben. Zo kunnen zorgteams sneller en onderbouwd handelen.
Hoe AI verschuivingen in zorgprofielen voorspelt
AI-modellen analyseren grote hoeveelheden data die al in ECD’s, EPD’s en andere registraties aanwezig zijn, zoals:
- Zorgconsumptie: AI kijkt naar de frequentie en duur van zorgmomenten en vergelijkt deze met eerdere periodes. Een toename in zorgmomenten kan wijzen op groeiende zorgbehoefte.
- ADL-registraties (Algemene Dagelijkse Levensverrichtingen): Door veranderingen in zelfredzaamheid te analyseren, bijvoorbeeld bij wassen, aankleden of eten, kan AI achteruitgang vroegtijdig detecteren en op tijd een herindicatie aanbevelen.
- Medicatiegebruik: Wisselingen in medicatie, zoals nieuwe voorschriften of hogere doseringen, kunnen een indicatie zijn dat de gezondheidstoestand verandert.
- Valincidenten en complicaties: AI herkent patronen in incidentmeldingen en koppelt die aan verhoogde risico’s op functieverlies of noodzaak tot zwaardere zorg.
- No-shows en therapietrouw: Verminderde deelname aan behandelingen of therapieën en no-shows in het algemeen kunnen duiden op cognitieve achteruitgang, die mogelijk iets zeggen over motivatie en belastbaarheid.
- Observaties van zorgverleners en mantelzorgers: Door tekstuele observaties te analyseren, kan AI subtiele signalen van verandering oppikken die in cijfers niet direct zichtbaar zijn.
Door deze gegevens te combineren, kan AI voorspellen wanneer de kans groot is dat een cliënt niet meer past binnen het huidige profiel. Dit maakt het mogelijk om herindicaties proactief en onderbouwd aan te vragen, in plaats van reactief achteraf.
Wat het voorspellen van zorgprofielen oplevert
Het voorspellen van zorgprofielen met behulp van AI levert zorgorganisaties meerdere voordelen op:
- Passendere zorg: cliënten ontvangen sneller de juiste ondersteuning doordat herindicaties tijdig worden aangevraagd.
- Betere planning: instellingen kunnen eerder anticiperen op personeels- en capaciteitsbehoefte.
- Financiële voorspelbaarheid: contractering en budgetten sluiten beter aan op de feitelijke zorgvraag.
- Efficiënter gebruik van middelen: onder- of overfinanciering wordt voorkomen.
- Minder crisissituaties: doordat veranderingen eerder worden herkend, kan de organisatie preventief handelen.
AI maakt van de herindicatie geen lastige papieren verplichting, maar een strategisch hulpmiddel voor betere, toekomstbestendige zorg.
